Sansür Nedir? Sansürün Tarihi Geçmişi

Sansür Nedir? Sansürün Tarihi Geçmişi
18.10.201512:01

Son zamanlarda sansür üzerinde tartışmalar hız kesmeden devam ediyor. Yazımızda sizler için sansürün tanımını ve tarihi geçmişini derledik. Böylelikle sansürün ne olduğu hakkında daha iyi bilgi sahibi olacaksınız.

Haber güncelleme tarihi 16.05.2017 16:34

Sansürün varlığı insanlığın varlığı kadar eskidir. En küçük toplumlardan, imparatorluklardan ulusal devletlere kadar her zaman sansür var olmuştur. Peki, sansür nedir, sansürün tarihinden örneklere değinerek açıklamaya çalışacağız. Sansür, sadece bugün değil; geçmişte olduğu gibi yarın da olacaktır. Ancak, bunun dozu iyi ölçülmeli, baskıcı bir ölçüde hissettirilerek uygulanmamalıdır. Kamu yararı adına yapılacaksa bu şekilde yapılması doğru olacaktır.

Sansür Nedir?

sansur1.jpg

Geçmişten günümüze sansür hep uygulanmıştır. Yöntemleri değişse de sansürün tanımı, yapılış amacı değişmemiştir. Sansür, siyasal iktidarların kamu yararı açısında sakıncalı buldukları haber, yazı, kitap, film, resim, oyunları, sosyal siteleri inceleyerek bazı bölümlerini ya da tümünün yasaklanmasıdır.

Sansür sözcüğü “ hüküm vermek” ya da “fikir edinmek” anlamına gelen Latince cencer’den türetilmiştir. Şiddet içeren, açık seçik ya da gizli belgelerin yayılmasını durdurmak amacıyla başvurulduğu gibi birçok ülkede sansür, hükümetin yani iktidar sahibi olanların eleştirilmesini engellemek için kullanılır. Sansür insanlık tarihinin çok eski zamanlarına beri uygulanmaktadır ama insanlar kişisel hak ve özgürlüklerinin bilincine varıldığı, düşünce ve basın özgürlüğünün yaygın kabul gördüğü toplumlarda sansür bir baskı aracı olarak kabul görüyor. Ayrıca modern toplumlarda diktatörlerin en etkin silahı olarak da tanımlanır.

 

Sansürün Tarihi Geçmişi

sansur-001.jpg

Eski Çin’de, Çin Seddi’ni yaptıran imparator Shi Huang Di bilimsel olanların dışında kalan bütün kitapların yakılmasını emreder.

Hıristiyanlıkta da uzun yıllar boyunca Katolik Kilisesi’nin Yasaklı Kitaplar Listesi okunabilecek kitapları sınırladı. Genellikle devletin, egemen din ve ahlakın korunması adına uygulanan sansür, matbaanın bulunuşu ve kitapların basımının artmasıyla kurumsallaşmıştır. Yönetimler yani hükümetler kamu yararını korumak adı altında sansürü hukuksal bir zemine oturtmuşlar ve çağdaş bir anlamda sansür kurumunu oluşturmuştur. Bakıldığı zaman ülkemizde medya üzerinde etkili “RTÜK” modern bir sansür kurumudur.

İngiltere’de ilk sansür memuru, 1531 yılında Kral Henry tarafından atandı. Amerika kolonilerinde sansür oldukça katı bir şekilde uygulanırdı. Ama 17. ve 18. yüzyıllarda İngiltere ve ABD tarafından başlatılan basın ve konuşma özgürlüğü kapsamında sansürün etkisini azaltacak adımlar atıldı. Böylelikle özgürlük vadeden bir ortam için çalışmalara başlanıldı.

Toplumların demokrasileşme süreci ile sansürün sınırlandırılması bir biriyle paralel gitmektedir. Baskıcı yönetimler günümüzde de sansürü toplumun denetlenmesinde bir araç olarak görmektedirler. Sosyalist ülkelerde var olan katı sansür uygulamasına, 1989 yılında siyasal ve toplumsal yapının değişmesi sonucu son verilmiştir.

Osmanlı’da Sansür

Osmanlı döneminde sansür alanında ilk resmi uygulamalar 1864 yılında çıkartılan Matbuat Nizamiyesi (Basın Tüzüğü) ile birlikte başlamıştır. Bu tüzükte gazete ve dergi çıkarmak izne bağlandı ve hükümet gerekli gördüğü durumlarda yayın organlarını kapatma yetkisi tanındı. Yani padişah aleyhinde yapılan bir küçük eleştiride bile o yayın organının kapatılması söz konusu olmuştur. Onun için bu dönemde yaşayan dergiler uzun soluklu olmamıştır.

 

1878 yılında başlayarak II. Abdülhamid yönetimi sansürü en katı biçimde uygulamıştır. 1881 yılında kurulan Encümen-i Teftiş ve Muayene’ye gazete, dergi ve kitapları yayınlamadan önce denetleme yetkisi verildi. Bu dönem basın-yayın açısından en karanlık dönem olarak adlandırılır. Birçok dergi ve gazetenin yayınlarına son verilmiştir. Basılan her şey siyasal düzene göre denetlendi, en ufak bir pürüzden dolayı  gazetelere sansür uygulandı ya da tamamen yayın hayatlarına son verildi. Gazeteler sansür olan yerleri boş bırakarak yayınlamak zorunda kaldı.

 

II. Meşrutiyet (1908) ile birlikte basına sansür uygulaması kaldırıldı. Bundan dolayı II. Meşrutiyet’in ilan edildiği 23 Temmuz tarihi, Türkiye Cumhuriyet döneminde basın bayramı olarak kutlanır. Mütareke dönemlerinde İstanbul ve Anadolu’daki işgalci güçler tarafından basına sıkı bir sansür uygulandı.

Cumhuriyet Döneminde Sansür;

sansur3.jpg

Şeyh Said ayaklanmasından sonra 1925 yılında Takriri Sükun Kanunu’yla basın yeniden denetim altına alındı. II. Dünya Savaşı sırasında da basın ağır bir yara aldı. Sürekli basına uygulanan yasaklar, özgürlüğün, demokrasinin belini büküyordu. 1961 yani en özgürlükçü olarak adlandırılan Anayasada basına sansür konulamayacağını güvence altına almıştır ama sıkıyönetim dönemlerinde uygulamalar gizli sansür olarak adlandırılmıştır. Özgürlükçü dediğimiz 1960 Anayasası’nın ömrü fazla uzun olmamıştır. Kargaşalardan, baskılarla birlikte bu Anayasa’nın maddeleri hep çiğnenmiştir.

1982’de ordu tarafından yeni bir anayasa hazırlanmıştır. Bu anayasa da basının sansür edilemeyeceği hükmünün olmasına karşın, bazı istisnai durumlarda sansür uygulanabileceği maddesi getirilmiştir. Anayasanın kamu düzeninin bozulmasına neden olabileceği düşünülen yayınların dağıtımının yetkili merciler tarafından engellenebileceği, radyo, sinema gazete gibi yayınların izne bağlanabileceği hükmü, sansür uygulamalarının yolunu açan önlemler olarak adlandırılır. 1986 yılında vali, kaymakam gibi yöneticilere basının denetlemesi yönünde önemli yetkiler verilmiştir.

internet-sansuru.jpg

Günümüzde internet ağlarının hızlı bir şekilde ilerlemesi sonucu İnternet Yasası adı verilen; sosyal mecraları denetleyen bir yasa çıkartıldı. Bu yasa gereği aykırı görülen, devletin gizli arşivlerini içeren ya da kamu yararına aykırı olan bağlantıların paylaşılması halinde hızlı bir şekilde erişim engellenecek ya da sınırlandırılacak.

 

Düşünelim; sansüre en ne zaman gerek görülür; korkuların fazla olduğu zaman mı, yoksa gücün tavan yaptığı dönemlerde mi?

 

NeOldu.com / Özel Haber

BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
314
121
312
28
1017
34
514
👏
👎
😍
😥
😱
😂
😡
  • Yorumlar 1
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış yorumlar onaylanmamaktadır.
İLGİLİ HABERLER
Tüm Hakları Saklıdır © 2015 - 2022 NeOldu.com
Burada yer alan yazılı ve görsel içerik, izinsiz olarak,
kısmen ya da tamamen kopyalanamaz başka yerde kullanılamaz.