• DOLAR3,6718-0.12
  • EURO4,32870.21
  • ALTIN151,352-0.07
  • BIST106.926-0.06

Selçuklu Teşkilat Tarihi ve Kaynakları

Selçuklu Teşkilat Tarihi ve Kaynakları

Bu makalemizde Selçuklu'nun teşkilat tarihini, İslam devletlerinin yapısını, hükümdar ve hanedanın rolünü ve bu bilgileri günümüze ulaştıran kaynakları ele aldık.

Haber güncelleme tarihi 19.05.2017 10:21

Oğuzlar 900’lü yıllarda Hazarlar’ın doğusuna gelmiştir. Karluklar’ın baskısı ile İran Coğrafyası’na yani Maveraünnehir’e girmişlerdir. (Samaniler bu dönemde dağılmıştır.) Doğu Avrupa’ya ise çok az bir Oğuz grubu gitmiştir. (Uzlar)

eski-turkler.jpg
Oğuzlar = Kınık boyu
* Tuğrul Bey’den itibaren Azerbeycan’dan Anadolu’ya yöneliş gerçekleşmektedir.
* Selçuklu Hanedanı en uzun ömürlü hanedanlardan biridir. (350 yıla yakın bir süre idareyi elinde bulundurmuştur.)
* Selçuklular düzenli bir devlet yapısı kurmuştur. Var olan coğrafyanın özellikleriyle bir sentez oluşturmuşlardır.
* Selçuklular İslam geleneğini, eski İran geleneğini, Türk devlet geleneğini sentezlemişlerdir.
*Ekonomik bir inkişaf yaşanmıştır.


Selçuklular ile doğu bir canlanma içine girmiştir. Selçuklu tarihi hakkındaki araştırmalar yetersizdir. 1035’lerden itibaren Ceyhun’u geçmişlerdir. İran, Suriye ve Anadolu’ya yayılmışlardır. Selçuklu döneminde yazılan eserlerin nüshası çeşitli sebeplerle günümüze dek ulaşamamıştır. En önemli kaynaklar İbn-i Bibi, Müsameretül  Ahbar ve Müsameretül Ahyar, anonim Selçukname, Kadı Ahmed’in eserleridir.


Osmanlı tarihçilerine nazaran Selçuklu tarihçilerinin ellerinin altında fazla kaynak yoktur. İlgide çok fazla yoktur. Okuyucunun ilgiside Selçuklu tarihi değil İslam tarihidir. İttihat ve Terakki dönemine kadar Selçuklu tarihi hakında pek bilgi yoktur. Bu devirde Türkçülüğün çıkmasıyla araştırmalar başlamıştır. Kutadgu Bilig, Divan-ı Lügatı Türk bu dönemde ortaya çıkmıştır.

Ziya Gökalp, Yusuf Akçura, Fuat Köprülü, Halil Etem, H Cahit , Ragıp Hulusi vb…
Bu dönemdeki gelişmeler ile Türkler’in kadim bir geçmişi olduğunu Osmanlı düşünürleri fark etmiştir. Fuat Köprülü ve  Ali Emiri önemli çalışmalar yapmıştır.


Selçuklu tarihi araştırmalarında iki kuşak yer alır.


1.Kuşak: M. Fuat Köprülü; Osmanlı müesseselerinin Bizans müesseselerinden geldiği tezini yıkmıştır. Selçuklular bazı Bizans müesseselerini dolaylı olarak almışlardır. Selçuklu müesseselerinin asıl kaynağı ise Orta Asya ve İslam devletleridir. Barthold'u  Türkiye’ye davet eden heyet arasındadır.


Köprülü’nün Eserleri;
Türkiye Tarihi Cilt 1
Türk Edebi  Mutasarrıfları
İslam Ansiklopedisi’nde maddeler yazmıştır.
Selçuklu Tarihi kurucuları arasındadır.

 

Selçuklu Teşkilat Tarihi Kaynakları


Epigrafik kaynaklar:
Taşlar üzerine yazılmış olan kitabe şeklinde fermanlar vardır. Çok farklı konularda umumiyetle taş üzerine yazılmış kaynaklardır. 1.elden kaynaklardır. Kitabelerin bazıları: Sheila S. Blair  tarafından yayınlandı. 11.y.y. ve 12.y.y.’a ait İran ve Maveraünnehir kaynaklarıdır. 
15 ciltlik bir külliyat ise Guliot tarafından 14 ve 15. y.y.’a kadar Azerbaycan coğrafyasına ait kitabeleri incelemiştir. Kitabelerde devrin kültürüne ekonomik ve sosyal hayata dair bilgiler vardır. Hükümdarların unvanlarını bu kitabelerden öğrenebiliriz.
Suat Kaymak / Selçuklu ve Erken beylikler Epigrafisi’ne Giriş eseri vardır.

 

Nümismatik kaynaklar:
Sikkeler o döneme ait çok önemli bilgiler içerir. Selçuklular döneminde ilk parayı Tuğrul Bey bastırmıştır. ilk Selçuklu paralarında ok ve yay bulunurdu. Teşkilat tarihi açısından hükümdarlık anlayışını, darphanelerin isimlerini, paranın kalitesinden ekonomik durumu öğrenebiliriz.
Yılmaz İzmirlier, Coşkun Alptekin Selçuklu sikkelerini eserlerinde yayınlamışlardır.

selcuklu-sikkes.jpg

Vakfiye
Hayır amacıyla inşa edilen kurumların ne şekilde işlediğini anlatan belgelerdir. Vakıf denilen kişiler tarafından tutulmuşlardır. Gerek vakfiyeler toplanmış, gerek orijinal kopyalara ulaşılmış, gerek taş üzerinde hazırlanan şekiller olmak üzere 3 şekilde günümüze ulaşmıştır. Osman Turan,  Refet Yinanç bunları yayınlmıştır.

 

Vesikalar
Resmi yada özel belgelerdir. Şeyh Safiyüddin Erdebil vasıtasıyla günümüze ulaşmıştır. 120 ferman vardır ancak bu fermanlar Selçuklular’a ait değildir. Sosyal ve ekonomik hayat, vakf edilen müesseseler hakkında bilgi verir.

 

Münşeat mecmuası
Bireylerin birbirleri ile yazışmaları, bireylerin devletle yazışması, devletin bireyle kurum ve diğer devletlerle olan yazışmalarını ihtiva eder. 2 türü vardır.
1: İhvaniyet: İnsanların birbirleriyle olan yazışmaları. Tebrikler taziyeler ilmi konular.
2: Sultaniyet: Sultanların birbirleri ve devlet görevlileriyle olan yazışmalarıdır. Atama, azil gibi işlemlerin, kurumun tarihi, devletin işleyişi hakkında en önemli belgelerdir.

Vakayinameler
Hadis ve tevsir ilminin gelişmesi, birtakım ihtiyaçları doğurmuştur. İslam dünyasında tarih yazıcılığının gelişmesi, İslam’ın ilimleriyle parelerdir. Hicri 3. yıldan itibaren gerçek anlamda tarih kitapları ortaya çıkmıştır. İslam fetihlerini konu alan tarih kitabı ortaya çıkmıştır. Ebu Cafer Taberi bu dönemde yazmıştır. Özel tarih kitapları bir hanedan yada hükümdarın hayatını konu alan kitaplardır.


Edebi Eserler
Bunlar divanlardır. Sosyal ve gündelik hayat, hükümdarların hususi hayatları hakkında bilgi verirler.


* İslam tarihinde Türkler yakın doğu coğrafyasında 8. y.y.’dan itibaren yer almaya başlamış 9. y.y.’da bu artmıştır. Türkler gulam amacıyla kullanılmıştır. Çocuklar yarı köle olarak pazarlardan satın alınır bunlar yetiştirilip gulam askeri olurlardı. 


Karahanlılar döneminde devlet olarak İslam tarihinde yer almaya başlamışlardır. 12. y.y.’da artık kesin bir İslam devlet geleneği oluşmuştur. Türkler güçlü bir devlete sahip oldukları için İslam yakın doğu coğrafyasında yok olmamıştır.


Selçuklu Devlet Geleneği eski kadim gelenekler, islam inançlarına dayalı gelenekler, Bizans ,Sasani, Abbasi, Ermeni gelenekleri ile sentez oluşturmuştur.

 

Türk - İslam Devlet Geleneği
Türk İslam Devletleri’nde  Bizans müesseseleri ve Sasani müesseselerine yapılmış bir adaptasyon vardır. Devlet; divan, vezir gibi mahdut bir kadrodan oluşur. Hükümdar ve devlet görevlileri ile halk arasında karşılıklı görevler vardır. Bürokratik görevler genellikle babadan oğla geçerdi. Muhafazakar bir karakteri vardır. Kanunlar kalıcıdır. İdari ve mali hususlarda ademi merkeziyetçilik vardır.


Şehirliler ise orta çağ yapısındadır. Etnik olarak karmaşık bir yapıya sahiptir. Genellikle İranlılar ticaret, zanaat ve bürokrasi ile uğraşırlardı.
Köylüler umumiyetle İranlı ziraatla uğraşırlar.
Göçebeler genelde Türklerden ve Araplar’dan oluşurdu.
Sülaleler ve hâkimiyet değişiklikleri önemli bir şey ifade etmezdi. Müesseseler köklü bir şekilde değişmez kalıcı olurlardı.

 

Hükümdar ve Hükümdar Ailesi
Selçuklu Devleti İslam coğrafyasında kurulsa da Orta Asya geleneklerini de devam ettirmiştir. Kut anlayışını da beraberinde getirmişlerdir. Devlet hükümdarın malı değil, sadece devleti yönetme hakkına sahiptir.

NeOldu.com

 

 

İLGİLİ HABERLER
  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
BENZER HABERLER
Tüm Hakları Saklıdır © 2015 NeOldu.com
Burada yer alan yazılı ve görsel içerik, izinsiz olarak,
kısmen ya da tamamen kopyalanamaz başka yerde kullanılamaz.