• DOLAR3,6718-0.12
  • EURO4,32870.21
  • ALTIN151,318-0.10
  • BIST106.926-0.06

Türk Devletleri'nde Hükümdarlık Alametleri

Türk Devletleri'nde Hükümdarlık Alametleri

Türk Devletleri'nde sultanların bir takım hükümdarlık alametleri vardır. Selçuk Devleti'ndeki hükümdarlık alametlerini bu makalede için topladık.

Haber güncelleme tarihi 19.05.2017 10:26

Devlet liderlerinin, sultanların, padişahların, kağanların, hanların tarihte bir takım hükümdarlık alametleri vardı. Bu alametler sembolik olsalarda hükümdara işaret eder ve bu alametlerden birinin bile eksik olması durumunda hükümdarın meşruluğu sorgulanır hale gelirdi.

 

HÜKÜMDARLIK VE HAKİMİYET ALAMETLERİ

 

MANEVİ HÜKÜMDARLIK ALAMETLERİ

 

HUTBE: Hükümdarlık alametlerinden başlıcalarından birisidir. Cuma ve bayram namazlarında hatip tarafından okunan dini öğütlere denir. Tabiyet altına alınan devletlerin hükümdarları tabi olduklarını belli etmek için hakim oldukları bölgelerde Selçuklu Sultanları’nın adını ve lakaplarını hutbelerde kendi adlarından ve lakaplarından önce okutmuşlardır.  Eğer vassal bir hükümdar tabi olduğu hükümdarın adını ve lakabını hutbede kendi adından önce okutmazsa bu isyan etmek anlamına gelirdi.

 

UNVAN, LAKAP, KÜNYE: Hükümdarlık alametlerinden biride ünvan ve lakaplardır. Bir kısım ünvan ve lakaplar sadece sultanlara verilirdi. Hanedana mensup kişilere melikler diğer askeri ve sivil erkana da ünvan verilse dahi bunlar sultanın kullandığı unvanlardan olamazdı.

 

UNVAN Genellikle halife tarafından verilirlerdi. Örneğin Es-Sultan’ül Muazzam Şahenşah

 

LAKAP: Sonu ed-din, ed-devle ve ed-mille gibi kelimelerdi.

 

KÜNYE: Ebu takısıyla başlar (baba demektir) Örneğin: Ebu muzaffer, Ebu Talip

 

 

MADDİ HÜKÜMDARLIK ALAMETLERİ

 

SİKKE: Hutbeden sonra hükümdarı hükümdar yapan simgelerden biridir. Tahta çıkan hükümdarın ilk işlerinden biri üzerinde adının, ünvan ve lakaplarının yazdığı parayı darp etmektir. Bu şekilde hükümdarlık ve hakimiyet ilan ediliyordu. Diğer yandan vassal hükümdarlar ve meliklerde tıpkı hutbede olduğu gbı sikkede  de  önce halifenin sonra tabi olduğu hükümdarın, sonra da kendi ad, ünvan ve lakaplarını yazarak  sikkeyi darp ederlerdi. Aksı taktirde bu da isyan demekti. 

 

selcuklu-sikkesi.jpg

 

 

Selçuklular’da ilk altın sikke Tuğrul Bey zamanında darp edilmiştir. Ayrıca istisnalar dışında bütün Selçuklu paralarının üstünde Oğuz hakimiyetinin sembolu olan OK ve YAY bulunurdu.

 

TEVKI: Aslında Arapça olan ‘tevkı’ kelimesi bir şeyi vakt ettirme, tesir icaze etme gibi manalara gelmekteydi. İslam Devletleri’nde ise resmi yazışmalarda mühür mutenadıfı olarak kullanılmıştır. Tuğrul  Bey’den sonra Selçuklu Hükümdarları İslam geleneğine uyarak bir dua cümlesinden ibaret olan tevki kullanmışlardır.

tugratevki.png

 

 

TUĞRA: Türkçe bir kelime olan TUĞRA ise Oğuz Hakanları’ndan tutun Selçuklu Sultanları’na, oradan da Osmanlı Padişahları’na kadar işaret ve yazılı alamet olarak görülmektedir. Hükümdarın adına vesikanın  üst tarafında besmele üzerine kalın uçlu kalemle yazılan isim, lakaplar ve dua cümlesinden ibaret olan tuğra  Tuğrul Bey’den bu yana  mevcuttur. Tuğrul Bey’in tuğrası  ok ve yaydan ibarettir.

 

osmanli-tugrasi.jpg

 

    Tuğrul  Bey’den sonra Selçuklu Hükümdarları İslam geleneğine uyarak bir dua cümlesinden ibaret olan tevki kullanmışlardır. Mesela Sultan Sencer’in alameti; altta tuğra kasvı üstte ‘’Bismillah Tevekkeltu Alallah’’ dua cümlesinden ibaretti. Böylece Selçuklu Tuğrası’nın; damga, hükümdarın tevki, ismi ve lakabından oluştuğunu görüyoruz.

 

TIRAZ: Tıraz aslında Selçuklular’a Abbasiler’den intikal etmiştir. Tıraz üzerinde sultanın ad, ünvan, lakaplarının işlenmiş olduğu  değerli kumaştan yapılmış, tırazhane denilen yerde imal edilen giysilerdi.

tıraz-tiraz.jpg

 

 

HİLAT: Üzerinde padişahın isimlerinin, ünvanlarının yazdığı elbisenin adı tırazdır. Bu elbiseler eğer  hükümdar tarafından vassal hükümdarlara hediye edilirlerse bunlar HİLAT olurlardı. Bazen de HILAT’ı tamamlayan aksesuarlar, kılıç, kemer, ok, yüzük gibi aksesuarlar verilirdi.

 

osmanli-selcuklu-hilat.jpg

 

ÇETR: İsmail Hakkı Uzunçarşılı’nın ifadesiyle bir mızrak üzerine havada küçük bir kubbe şeklinde açılan saltanat şemsiyesidir. ÇETR atlas ya da altın işlemeli sırma  bir kadifeden yapılmıştır. ÇETR’de hükümdarın ünvan ve alameti (işareti)  yazardı. ÇETR’i  hükümdarın atının biraz gerisinde ÇETİRCİ tutardı. ÇETR’in varlığı savaş sırasında sultanın durumunu ve konumunu gösterirdi. ÇETR’i  yerinde göremeyen asker bozgun olduğu hissine kapılırdı.

 

cetr.jpg

 

GAŞİYE: Eğer örtüsü anlamına gelmektedir. değerli kumaşalardan imal edilirdi. Hükümdarın adının ve lakabının üzerine işlenen örtüsü tören sırasında  sultanın atının önünde yaya olarak taşırlardı.Bu törenlerde bazen isyan etme ihtimali olan saygısız vassalları dizginlemek için yapılan bir gurur kırma hareketiydi.

 

gasiye-001.jpg

 

NEVBET: Bando mızıka takımıdır.Bu takım sultanın kapısının önünde beş vakit nevbet çalardı. Eyaletlere gönderilmiş melikler ve vassal hükümdarlar günde 3 vakit  nevbet çaldırırlardı. 5 vakit  çaldırmak isyan etme anlamına gelmekteydi. Bando takımında davul, borazan, ney vb. gibi çalgı aletleri bulunurdu.

 

nevbet.jpg

 

OTAĞ (SALTANAT ÇADIRI) En az saray kadar önemlidir. Hükümdarın ikamet alanıdır. Bu çadır kaynaklarda SIRADIK, SERAPERDE,  NEVBETİ gibi isimlerle  anılır. Hazinenin saklandığı bu çadırın kurulması sefere çıkma anlamındaydı. Çadır kurulduktan sonra ordu  çadırın etrafında toplanmaya başlardı. Ayrıca çadırın kurulduğu yer seferin yapılacağı yönü gösterirdi.

 

otag.png

 

 

TABİLİK ALAMETLERİ

 

1-) Hutbelerde tabi olduğu hükümdarın adını zikretmek.

2-) Kapısında 3 vakit nevbet çaldırmak (5 vakit çaldırırsa bu hareket isyan sayılırdı.)

3-) Tabi olduğu hükümdarın adını paralarda belirtmek.

4-) Tabi olduğu hükümdara vergi vermek.

5-) Tabi olduğu devlete gerektiğinde asker yardımında bulunmak.

 

 

NeOldu.com

İLGİLİ HABERLER
  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
BENZER HABERLER
Tüm Hakları Saklıdır © 2015 NeOldu.com
Burada yer alan yazılı ve görsel içerik, izinsiz olarak,
kısmen ya da tamamen kopyalanamaz başka yerde kullanılamaz.