• DOLAR3,87130.09
  • EURO4,56710.28
  • ALTIN161,2171.57
  • BIST106.239-0.69

Ödemeler Dengesi Nedir

Ödemeler Dengesi Nedir

Ödemeler dengesi nedir ve ilkeleri nelerdir? Ödemeler dengesi kalemleri hakkında da bilgi bulabileceğiniz bu haberde net hata ve noksanın neden oluştuğunu da okuyabilirsiniz.

Haber güncelleme tarihi 04.02.2016 12:38

İstatistiksel bir rapor olan ödemeler dengesi, bir ekonomide yerleşik kişilerin diğer ekonomilerde yerleşik kişiler ile belli bir dönem için yapmış oldukları ekonomik işlemlerin sistematik kayıtlarını elde etmek üzere hazırlanır.

Bahsettiğimiz ekonomik işlemler;

* Mal, hizmet ve gelirle ilgili işlemleri,

* Finansal varlık ve yükümlülüklerle ilgili işlemleri,

Bir ekonomide yerleşik kişilerden diğer bir ekonomide yerleşik kişilere karşılıksız olarak reel ya da finansal kaynakların sağlandığı transferleri kapsar.

 

Ödemeler dengesi tanımında iki temel kavram bulunmaktadır: ekonomi ve yerleşiklik. ''Ekonomi'' sözcüğü bir hükümet tarafından idare edilen coğrafi bölgeyi ifade ederken, ''yerleşik'' sözcüğü ile bir ekonomide bir yıldan fazla süre ile devamlı olarak ikamet eden gerçek kişiler ile o ekonomide faaliyette bulunan tüzel kişiler kastedilmektedir.

 

Ödemeler Dengesi İlkeleri

1- Çift Kayıt

Ödemeler dengesinin her bir işlemi, o işlemin giriş ve çıkış kayıtlarını gösterecek şekilde iki ayrı kaleme eşit değerde ve karşılıklı olarak kaydedilerek çift kayıt muhasebe sistemi benimsenmiştir.

2- Mülkiyet Değişimi

Çift kayıt prensibi çerçevesinde ekonomik işlemlerin alacak ve borç kayıtları mülkiyet değişiminin gerçekleştiği anda yapılmaktadır.

3- Piyasa Değeri

Ekonomik işlemlerin değerlendirilmesinde piyasa fiyatları kullanılmaktadır. Piyasa fiyatı, işlemin gerçekleştiği ve alıcı ile satıcının almaya ve satmaya razı oldukları fiyat seviyesi olarak tanımlanabilir. 

 

Ödemeler Dengesi Kalemleri

ödemeler dengesi kalemleri

Ödemeler dengesi, her işlemin iki ayrı işaretle (alacak ve borç kaydı) kaydedildiği bir muhasebe sistemi olduğu için, ödemeler dengesi konusu her işlem, mahiyeti itibarıyla ilgili kaleme kaydedilirken karşı kaydının da bir başka kalemde yer alması gereklidir. Başka bir ifadeyle, her işlemin eşit değerde alacak ve borç kayıtlarıyla kaydedilmesi, böylece “Cari İşlemler Hesabı’’ ve “Sermaye Hesabı”nın toplamının her zaman “Finans Hesabı” kalemine eşit olması gerekmektedir. Verilerin değişik kaynaklardan elde edilmesi, değerleme, ölçme ve kayıt zamanı farklılıkları yaratmakta ve sonuç itibarıyla oluşan farklar Net Hata ve Noksan (NHN) kalemine “kalıntı” şeklinde yansımaktadır. Bu kalem, finans hesabından, cari işlemler hesabı ve sermaye hesabının çıkarılmasıyla elde edilmektedir.

 

Otonom ve Denkleştirici İşlemler

ödemeler bilançosunun özellikleri

Otonom işlemlere, çizgi üstü işlemleri/açık yaratıcı işlemler  denilirken denkleştirici işlemlere ise çizgi altı işlemleri/açık kapayıcı işlemler denilmektedir.

 

Ödemeler Dengesinin Yorumlanması

2000 sonrası yıllara göre net hata ve noksan rakamları

net hata ve noksan kalemi

 

Net hata ve noksanın oluşmasının sebepleri:

- İthalat ve ihracat için malın hareketi ile ödemenin farklı bilanço dönemlerine yansıması,

- Gümrük işlemlerine yönelik beyanat hataları,

- Ödemeler dengesindeki çeşitli kalemlerden elde edilen gelirlerin sistem dışına çıkarılması veya finansmanın sistem dışından kaynak kullanılması şeklindeki kayıt dışı işlemler,

- Bazı verilerin bavul ticareti ve turizm gelirlerinin anketler yoluyla elde edilmesindeki hatalar olarak sıralanabilir.

Dört dengenin toplamının sııra eşit olması gerekir. Dengeyi sağlayabilmek için ortaya çıkan fark, net hata ve noksan adı altında yazılır. Ölçüm hataları, tablodaki verilerin eksik veya fazla vermesinden kaynaklanır.  Bazı ekonomik işlemlerin ödemeler dengesinde kayıt edilememesinin başlıca nedeni, yerleşiklerin bu işlemleri hükümetlerden gizleyerek vergilerden ve bu akımların tabi olduğu yasal düzenlemelerden kaçma istemleridir.

Ödemeler dengesindeki yüksek miktarlı artı işaretli net hata ve noksan kalemi, miktarın yükseldiği basit birtakım hata ve eksiklerden daha farklı bir kayıt dışı döviz girişinin olduğu çağrışımını yapmaktadır. Mal dengesinde sürekli açık verilmesi gelir dengesine olumsuz etki eder. Buna karşılık hizmetler dengesinin olumlu katkısı, açığın düşmesine katkıda bulunur.

Cari işlemlerde meydana gelen döviz açığı, döviz borçlanılarak finanse edilir. Cari işlemler hesaplarını bugünkü mal ve hizmetlerin, sermaye hesabını ise gelecekteki mal ve hizmetlerin ticaretinin kaydedildiği hesaplar olarak görebiliriz.

 

Türkiye ekonomisi açısından iki önemli kalem:

1- Turizm gelir ve giderleri ile ülke olarak dış borçlarımıza ödediğimiz faiz

2- Yurt içindeki yerleşiklerin yurt dışında yaptıkları mali yatırımlardan elde ettikleri faiz olarak gösterilebilir.

 

Dış ticaret dengesindeki bir açık, bize bir ülkenin ihracatından fazla ithalat yaptığını gösterir. Ülkeler zorunlu olarak dışarıdan borçlanarak cari işlemler açığını finanse edebilirler. Eğer bu ülkeler dışarıdan sağladıkları bu gelirleri doğru olarak gelecekteki üretim kapasitelerini artırmak için kullanıyorlar ise bugün aldıkları borçları gelecekteki ihracat gelirleri ile ödeyebilirler. Net dış varlıkların sınırlı olduğu düşünülürse açığın genelde dış tasarruflarla finanse edileceği görülecektir. Ülkedeki tasarruf açığı faizleri yükselterek, dış tasarrufların bu ülkeye gelmesini özendirip sermaye hareketlerinde bir fazla verilmesi sağlanabilir. Özellikle kısa süreli sermaye hareketlerinde görülen dalgalanmalar, sermaye dengesinde çok büyük açıklara neden olarak mali piyasalarda krizlere yol açmaktadır.

 

NeOldu.com / Özel Haber

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
BENZER HABERLER
Tüm Hakları Saklıdır © 2015 NeOldu.com
Burada yer alan yazılı ve görsel içerik, izinsiz olarak,
kısmen ya da tamamen kopyalanamaz başka yerde kullanılamaz.