• DOLAR6,5580-6.30
  • EURO7,4791-6.21
  • ALTIN252,169-4.36
  • BIST93.6961.09

Jet Motoru Nasıl Çalışır?

Jet Motoru Nasıl Çalışır?

Uçak yolculuklarımızı bu kadar kısaltan teknolojiyi tanıyor muyuz? Peki, jet motoru nedir? Jet motoru nasıl çalışır? Sorularına cevap veremiyorsanız yazımıza buyurun…

Haber güncelleme tarihi 09.05.2017 12:54

Jet Motoru ve Tarihi

Jet motoru diğer adıyla tepkili motorun çalışma sistemi, önden aldığı havayı sıkıştırıp yakıt ekleyerek yakması sonucu ortaya çıkan basınçlı havayı arkadan püskürtmesi ve itme gücü elde edilmesi prensibine dayanır. Elde edilen itme gücüyle motorun bağlı olduğu nesnenin hareket etmesi sağlanır.

Gaz tepkimesini ilk bulan ve kullanan kişinin kim olduğu aslında bilinmemektedir. Çünkü Çinliler M.Ö. 3000 yılına kadar eskiye dayanan bir havai fişek kültürüne sahiptirler. Kayıtlara göre ilk gaz tepkimesini kullanan kişi ise İskenderiyeli Heron’ dur. Ardından 1232 yılında Çinliler bunu geliştirerer gaz tepkimeli günümüz roketleri benzeri savaş aletleri üretmişler ve bunları savaşlarda kullanmışlardır. Modern anlamda ilk kez gaz tahriki ile hareket eden aracı yapan kişi Newton’ dur. Newton bu sisteme jet tepkisi demiş ve hareket miktarı teoremi ile bunu fiziken açıklamıştır.

 

İlk Jet Motoru Birbirinden Habersiz İki Kişi Tarafından Üretildi

Uçaklar 1900 lerin başından 1935 dönemine kadar içten yanmalı motor kullandılar. İçten yanmalı yıldız tipi motorlar pervaneleri çalıştırıyor ve buradan sağlanan itme gücü ile havalanıyorlardı. Fakat bu sistem yeterli değildi. Belli bir yüksekliğin ve hızın üstüne çıkmak mümkün olmuyordu.

Frank Whittle adında İngliz Kraliyet hava pilotu 1930 yılına gelindiğinde gaz türbini ile difüzörü birlikte kullanmak suretiyle ilk jet motorunu geliştirdi ve patent başvurusunda bulundu. Motoru geliştiren Whittle, 1936 yılında bir şirket kurdu. Tam bu yıllarda Alman Hans Von Ohain de bir jet motoru geliştirmişti ve 1937 yılına gelindiğinde bir uçak tasarlayarak deneme uçuşu gerçekleştirdiler. Deneme uçuşu başarılı olsa da uygulamaya geçirilecek seviyede başarı sağlanamamıştır. Tam manadaki jet motorlu uçak üretimi İngiltere tarafından Whittle’ nin çalışmalarıyla 1941 yılında geliştirilmiş ve kullanılmıştır. İkinci Dünya Savaşı' nın sonlarına doğru Almanlar en başarılı jet motorlu uçakları geliştirmiş ve kullanılmaya başlamış olsalar da geç bir hamle olarak kalmış ve savaşın sonucu değişmemiştir.

 

Jet Motoru Çalışma Prensibi

 

jet-motoru-yapisi.gif

Jet motorları aldığı havayı sıkıştırıp şiddetli egsoz gazı üretmek suretiyle itme gücü elde ederler. Çalışma aşamaları içten yanmalı motorları andırır benzer. Fakat mantık farklıdır. Jet motorunun çalışma aşamaları nelerdir?

 

  • Emme: Atmosferdeki hava büyük pervanelerden küçüğe doğru giden bir mekanizma tarafından çekilerek iç kısma aktarılır. Buradaki temiz havanın bir bölümü yanmanın sağlanacağı patlama odasına bir kısmı da ortaya çıkan gazın püskürtüldüğü kısma soğutma amacıyla gider. Emme kısmı hava girişleriyle çeşitlendirilir. Uçakların ses hızının altında mı yoksa üstünde mi uçacağı konusuna göre farklı şekillerde tasarlanabilirler.

 

  • Sıkıştırma: Sıkıştırma işleminde emme ile gelen ve hava gittikçe küçülen şekildeki odadan sıkıştırılarak patlama odasına gider. Burada küçük pervaneler de havayı olabildiğinde sıkıştırır ve basıncı yükseltir. Sıkışan hava patlama odasına doğru gönderilir. Günümüzde kompresörler ile hava sıkıştırma oranları artmıştır. Buna istinaden yüksek irtifalarda -50 ya da -60 derece sıcaklıklarda bu sıkıştırma oranları sayesinde yanma sağlanabilmektedir.

 

  • Patlama: Patlama odasına gelen yüksek basınçlı havaya püskürtme ile yakıt eklenir. Oluşan hava ve yakıt karışımı ateşlenir ve patlama meydana getirilir. Bu patlama ile muazzam bir enerji ortaya çıkar. Patlama meydana gelen oda dayanıklı yapıdadır ve bu basıncı arkaya iletebilecek tasarıma sahiptir. Yanma odasına gönderilen yakıt miktarına göre itme gücü elde edilir. Bu yüzden kalkışlardaki yeterli hıza ulaşmak için yakıt kullanımı maksimum seviyededir.

 

  • Püskürtme: Patlama odasındaki hava, emme aşamasında alınan temiz havanın olduğu arka bölüme doğru itilir ve burada oksijen ile buluştuğunda ortaya çıkan yanma ve enerji artar. Buradan da yine güçlü pervaneler yardımıyla egsozdan dışarı püskürtülmesi suretiyle itiş gücü sağlanır. Arkadaki püskürtme hızını belirleyen nozzle adı verilen parçalardır. Savaş uçaklarında genelde hareketli yapıdadır ve itme gücüne göre daralır ya da genişler. Enerjinin bir kısmı ana pervanenin de bağlı olduğu motor mil hareketi için kalanı ise itme gücü için kullanılır.

Jet motorlarının ön tarafında çok kuvvetli bir çekim gücü olmazken sıkıştırılan hava neticesinde arkada büyük bir itme gücü oluşur. Bu itme gücüne istinaden itme ne tarafa oluyorsa hareket zıt yönde gerçekleşir.

 

Günümüzde jet motoru teknolojisi geliştirmeler ile çeşitlenmiştir. En çok kullanılan çeşitleri şunlardır:

 

turbojet-hareketli.gif

  • Turbojet: İngiliz Whittle ve Alman Ohain tarafından geliştirilen jet motorları bu grupta yer almaktadır. Genellikle savaş uçaklarında kullanımı yaygındır. Küçük boyutludurlar ve yüksek güç üretirler. Fakat bakımları maliyetlidir, aynı zamanda tutumlu değillerdir.

 

turbofan-hareketli.gif

  • Turbofan: Ön kısmı büyük arka kısmı küçük yapıdaki jet motorlardır. Öndeki geniş pervane de itme gücü için kullanılır. Yani tüm pervaneler fan görevi görerek havanın sıkıştırılmasını arttırmak için kullanılır. Ayrıca egsoz kısmı daha fazla sıkıştırma olması için küçük yapıdadır. Günümüz yolcu uçaklarında tercih edilen sistemdir. Yanma odasında sıkıştırılan havaya yakıt ile birlikte bir miktar su eklenerek yanma gücü arttırılmaktadır.

 

turboprop-hareketli.gif

  • Turboprop: Dışta yer alan eski tip pervaneyi çalıştırmak için gereken gücü jet motorundan alan uçaklarda kullanılır. Sürat konusunda başarılı değillerdir. Ancak düşük süratte jet motorundan aldığı güç ile pervane çevirme işlemi çok verimlidir. Turbojetlere ve içten yanmalı motorlara göre ekonomiktirler. Elde edilen enerji hem itmeye hem motor miline iletilerek çift yönlü verim sağlanır.Günümüzde büyük kargo ve nakliye uçaklarında kullanılmaktadır. 

 

 

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
İLGİLİ HABERLER
BENZER HABERLER
Tüm Hakları Saklıdır © 2015 NeOldu.com
Burada yer alan yazılı ve görsel içerik, izinsiz olarak,
kısmen ya da tamamen kopyalanamaz başka yerde kullanılamaz.