Ebru Sanatı | Tarihi, Gereken Malzemeler ve Yapılışı

Ebru sanatı, en eski Türk kağıt süsleme sanatlarından biridir. Sizler için Ebru sanatı ile ilgili detaylı bir çalışma gerçekleştirdik.
Ebru Sanatı | Tarihi, Gereken Malzemeler ve Yapılışı

Ebru sanatı, renkli boyaların özel bir karışımını su yüzeyine damlatma ve şekillendirme yoluyla oluşturulan desenlerin kağıt veya kumaşa aktarılması işlemidir. Bu sanatın yapımında kullanılan malzemeler, sanatçının özgürce hareket etmesine olanak tanır ve sonuçta farklı ve etkileyici desenler elde edilir.

Ebru Sanatı Nedir?

Ebru Sanatı

Ebru Sanatı, kağıt üzerine sulu boyaların damlatılması ve ardından farklı teknikler kullanılarak desenler oluşturulmasıyla yapılan bir sanat türüdür. Geleneksel olarak Türk sanatı olarak bilinse de, aslında kökeni Orta Asya'ya kadar uzanmaktadır.

Ebru kelimesi, suyun üzerine damlatılan boyaların oluşturduğu desenlerin fırça ya da kalemle yapılan yazıların görünümüne benzetilmesinden gelmektedir. Bu sanatta, renkli boyalar bir kapta su ile karıştırılır ve ardından belirli bir düzlemde bulunan suya damlatılır. Daha sonra, farklı teknikler kullanarak bu boyaların üstünde hareket edilerek istenen desenler oluşturulur. Bu desenler, son olarak kağıt üzerine aktarılır.

Ebru Sanatı'nın en temel özelliklerinden biri, sanatçının suya hâkimiyeti ve hareketlerindeki kontrolüdür. Su, çok ince bir tabaka halinde bulunduğu için, ebru sanatçısının hareketleri sadece boyayı şekillendirmekle kalmaz, aynı zamanda kağıda aktarılacak desenin de belirleyicisidir. Bu nedenle, her ebru eseri özgün ve benzersizdir.

Ebru Sanatı Tarihi

Ebru Sanatı

Ebru Sanatı'nın kökenleri, Orta Asya'nın göçebe Türk kabileleri tarafından 13. yüzyılda keşfedilmiştir. Geleneksel olarak, Türk kültürünün bir parçası olarak kabul edilse de, aslında Orta Asya ve İran'ın kesiştiği bölgeden dünya geneline yayılmıştır.

Ebru kelimesi, Türkçede "bulut" anlamına gelmektedir. Bu sanatın başlangıcında, Orta Asya'da yerleşik Türk kabileleri, dini metinleri süslemek için kullanılan tezhib sanatının bir dalı olarak ebru sanatını kullanmışlardır. Daha sonra, bu sanat Türkler tarafından İran'a ve daha sonra Osmanlı İmparatorluğu'na taşınmıştır.

Osmanlı İmparatorluğu döneminde, ebru sanatı, kitap süsleme ve hat sanatıyla birlikte kullanılmıştır. Sarayların ve zengin ailelerin gözdesi olan bu sanat, İstanbul'daki Topkapı Sarayı'nda özel bir atölyede yapılmıştır. Ebru sanatı, 16. yüzyıldan itibaren Osmanlı İmparatorluğu'nun resmi bir sanat dalı haline gelmiştir.

Ebru sanatının dünya genelinde yaygınlaşması ise 18. yüzyılda gerçekleşmiştir. İlk olarak Avrupa'ya İstanbul'a yapılan geziler sırasında tanıtılmış ve batılılar tarafından büyük bir hayranlıkla karşılanmıştır. Batıda, sanatın adı "Turkish paper" (Türk kağıdı) olarak bilinirken, Japonya'da Suminagashi adı altında benzer bir teknikle kullanılmıştır.

Ebru Sanatı'nın Malzemeleri

Ebru Sanatı

Ebru sanatının en önemli malzemesi, boyaların kendisidir. Geleneksel olarak, toprak pigmentleri veya bitkisel boyalar kullanılmaktadır. Bu malzemeler doğal kaynaklardan elde edilir ve farklı tonlar, renkler ve yoğunluklar oluşturmak için karıştırılır. Daha modern bir yaklaşımda, sentetik boyalar da kullanılmaktadır. Bu boyalar, daha parlak ve canlı renkler oluşturmak için birçok farklı ton ve renkte mevcuttur.

Ebru sanatında, boyaların yanı sıra, suyun yüzeyini hazırlamak için özel bir çözelti kullanılır. Bu çözelti, geleneksel olarak sığır kılından yapılan ve toprak pigmentleri veya sakız katranı gibi diğer malzemelerle karıştırılan bir madde olan "kitre"dir. Kitre, suyun yüzeyinde özel bir tabaka oluşturur ve boyaların suyun yüzeyinde tutunmasına yardımcı olur.

Ebru sanatında kullanılan diğer malzemeler arasında, özel bir fırça olan "mıhlama" ve farklı şekillerde kesilmiş tüyler veya kıl gibi malzemeler bulunur. Mıhlama, boyaları suyun yüzeyine damlatmak için kullanılan bir araçtır. Tüyler veya kıllar, farklı desenler oluşturmak için boyaların yüzeyinde şekillerin oluşturulmasına yardımcı olur.

Ebru Sanatı Nasıl Yapılır?

Ebru Sanatı

Ebru sanatı, suyun yüzeyine boyaların damlatılması ve bu boyaların özel bir teknikle şekillendirilmesiyle oluşan bir sanat türüdür. Ebru sanatının yapımı, uzun yıllar boyunca öğrenilen ve ustalık gerektiren bir teknik olarak kabul edilir. Aşağıda, temel adımları açıklayarak ebru sanatının nasıl yapılacağı hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz.

Hazırlık

İlk adım, ebru yapmak için gerekli olan malzemelerin hazırlanmasıdır. Boyaların karıştırılması, suyun hazırlanması, kitrenin hazırlanması ve diğer malzemelerin düzenlenmesi, ebru sanatının yapımının başarılı olması için çok önemlidir.

Suya kitre uygulama

Kitre, suyun yüzeyinde bir tabaka oluşturarak boyaların su yüzeyinde kalmasını sağlar. Kitre, bir fırça yardımıyla yüzeye uygulanır ve yayılır. Kitre uygulandıktan sonra, su yavaşça hareket ettirilerek bir akıntı oluşturulur.

Boya hazırlama

Boyaların hazırlanması, sanatçının istediği renkleri ve tonları oluşturmak için önemlidir. Geleneksel olarak, doğal kaynaklardan elde edilen pigmentler veya bitkisel boyalar kullanılır. Daha modern bir yaklaşımda, sentetik boyalar da kullanılmaktadır. Boyaların suya damlatılmadan önce, özel bir karışımda hazırlanması gereklidir.

Boya damlatma

Boyalar, mıhlama adı verilen özel bir fırça yardımıyla suyun yüzeyine damlatılır. Boyalar, yüzeyde bulunan kitre tabakasının üzerinde hareket eder ve suyun akışına göre şekillenir.

Desen oluşturma

Ebru sanatının en önemli adımı, boyaların su yüzeyinde istenilen şekillerde şekillendirilmesidir. Desenler, mıhlama, tüyler, kıllar veya diğer araçlar kullanılarak oluşturulur. Desen oluşturmak, ebru sanatında ustalık gerektiren bir beceridir ve uzun yıllar boyunca öğrenilir.

Kağıt veya kumaşa transfer

Ebru desenleri, kağıt veya kumaşa aktarılır. Sanatçı, özel bir teknik kullanarak, desenleri su yüzeyinden özel bir kağıt veya kumaşa aktarır. Bu işlem, ebru sanatının son aşamasıdır.

Ebru Sanatını Nerelerde Görebiliriz?

Ebru Sanatı

Ebru sanatı farklı amaçlarla farklı yerlerde kullanılmaktadır. Ebru denilen renk renk mermer damarlı granit hareli çeşitli desenli veya çiçekli kağıtlar, eskiden cilt ve defterlerin iç kapaklarını süslemek, hattatların levhalarında fon olarak kullanılmak üzere yapılırdı. Günümüzde ise ebru sanatı modern objelerle birleşerek insanların günlük hayatta kullandıkları eşyaların üzerine de aktarılmaktadır.

Ebru Çeşitleri Nelerdir?

Ebru Sanatı

Ebru Sanatı'nın yapılışı oldukça zahmetli bir süreçtir ve sabır ve titizlik gerektirir. Geniş ve büyük bir kültüre ait olan bu sanatın bazı çeşitleri bulunmaktadır;

1. Battal Ebru/ Tarz-ı Kadim

Boyaları fırça ile tekneye atarak ve tarak, biz gibi malzemeler kullanılmadan yapılan ebru çeşididir. Bu yöntemle yapılan battal ebrulara Tarz-ı Kadim (eski tarz) battal ebru denilmektedir. Somaki battal, neftli battal, serpmeli battal gibi değişik çeşitleri vardır.

2. Gel – Git Ebrusu

Atılan battal ebruya bir biz daldırılır ve bütün tekne, birbirine paralel hareketlerle aşağı yukarı veya sola sağa gezilir. Ortaya çıkan gelgit ebruya çizgileri dik olarak kesecek şekilde tekrar aynı gel git işlemi uygulanırsa buna da taramalı ebru denir. Taramalı ebru da bir gel git ebru çeşididir.

3. Şal Ebrusu

Gelgit ya da taramalı ebru yapıldıktan sonra bizle, daha düzensiz ve dairemsi hareketler yapılarak şal desenine benzeyen şal ebru elde edilir.

4. Bülbül Yuvası Ebrusu

Git gide küçülen damlalar şeklinde atılan battal ebru üzerinde yapılır. Bizle dıştan içe doğru helezonlar çizilir. Genellikle teknenin uzun kenarı boyunca 5-6, kısa kenarı boyunca 4-5 helezon yapılır. Gel-git ebru veya taraklı ebru üzerinde de bülbül yuvası çalışılabilir.

5. Taraklı Ebru

Gelgit ebru veya taraklı ebru yapıldıktan sonra, son yapılan gelgite dik olarak tarağın ucu tekneye daldırılır ve sabit bir hızla teknenin bir ucundan diğer ucuna doğru çekilir. Bu işlem tarak çıkartılmadan bir de tersi yöne yapılırsa buna ters taraklı ebru denir. Taraklı ebru yapıldıktan sonra üzerine çok ince bir bizle gelgit ebru, şal ebru veya serbest hareketler yapılabilir.

6. Hafif Ebru – Ta’lik Ebrusu

Battal, taramalı ve taraklı ebrunun kıvamı daha sulu olan sıvı üzerinde, normalden daha sulu ve ödlü boyalarla çalışılmasıyla yapılır. Hafif ebrulu kağıtlar üzerine hat ve teship çalışmaları yapılır ve yazı yazılır.

7. Neftli Battal Ebrusu

Battal ebrunun en son atılan rengi neftli bir boyadan seçilerek yapılır.

8. Hatip Ebrusu

Önce zemin ebrusu yapılır, öd ayarı hatip ebrusuna göre yapılmış bir renk eşit aralıklarla damlatılır. İlk damlatılan renklerin ortasına ikinci, üçüncü ve istenirse daha fazla sayıda renk damlatılır. Elde edilen iç içe halkalara biz ile şekil verilerek yürek, taraklı yürek, çark-ı felek, yonca gibi hatip desenleri yapılır

9. Çiçekli Ebru

Çiçek yapımında önce damlatılan yeşil boyalardan sap ve gövdeler, daha sonra da bu sap ve gövdelerin uygun noktalarına bırakılan diğer renklerden çiçekler yapılır. Çiçek ve hatip yapımında kullanılan boyaların çok iyi terbiye edilmiş olması ve diğer ebru çeşitlerinde kullanılan boyalara göre daha koyu bir kıvama sahip olmaları gerekir. Ancak böylelikle boya damlaları şekil vermek için bizle lastik gibi uzayarak çekilebilir ve arzu edilen yerde bırakılarak istenen motifler elde edilebilir.

10. Yazılı Ebru

Kağıdın üzerine önce arap zamkı ile yazı yazılır, kuruduktan sonra kağıt ebru teknesine yatırılır ve zamklı kısımlar ebruyu kabul etmez, ve ebru tekneden yazılı olarak çıkar.

11. Kumlu ve Kılçıklı Ebru

Teknedeki sıvı kullana kullana kirlenerek öyle bir kıvama gelir ki atılan boyalar istense de istenmese de kum gibi nokta nokta bir görüntü almaya başlar. Sadece kumlu ebru yapımına battal ebru ile başlanmaz. Bir damlalıkla tekneye yakın mesafeden aynı nokta veya noktalara boya damlatılır. Boya yayılmaya başlar. Kumlu ebru yapılırken noktalar daha da irileşip V şeklini almaya başlarsa buna da kılçıklı ebru denir. Boya olarak genellikle lahor çividi tercih edilir.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
Çini Sanatı Nedir?Osmanlı'da Minyatür Sanatı

Ebru sanatı yapmak için neler gereklidir?

Ebru sanatı yapmak için özel boyalar, su, kitre, mıhlama adı verilen bir fırça ve kağıt veya kumaş gereklidir.

Ebru sanatı yapmak zor mudur?

Ebru sanatı yapmak, ustalık gerektiren bir teknik olduğundan, öğrenmesi ve uygulaması zor olabilir. Ancak, sabırlı ve özenli bir şekilde uygulandığında, herkesin öğrenebileceği bir sanat türüdür.

Ebru sanatı hangi amaçlar için kullanılır?

Ebru sanatı, dekoratif amaçlar için kullanılabileceği gibi, geleneksel Türk kitapları, hat levhaları ve süsleme sanatı için de kullanılır.

Ebru sanatıyla ilgili hangi müzeleri ziyaret edebilirim?

İstanbul'da bulunan Türkiye Ebru Sanatı Müzesi, ebru sanatıyla ilgilenenlerin ziyaret edebileceği önemli bir müzedir. Bunun yanı sıra, New York'ta bulunan Metropolitan Sanat Müzesi gibi birçok müzede ebru sanatı eserleri sergilenmektedir.

Ebru sanatı yapmak için özel bir eğitim almak gerekiyor mu?

Ebru sanatı yapmak için özel bir eğitim almak gerekli değildir, ancak teknikleri ve ustalığı öğrenmek için atölyelere veya sanat okullarına katılmak faydalı olabilir. Ayrıca, internet üzerinden birçok kaynak ve eğitim materyali de mevcuttur.

YORUMLAR (1)
YORUM YAZ
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış yorumlar onaylanmamaktadır.
1 Yorum